“Thực tập sinh” tại Nhật: Sự thật cay đắng!

Để đối phó với tình trạng thiếu nhân lực, Nhật Bản đã tạo ra hình thức gọi là “thực tập sinh”. Theo đó, họ sẽ nhận người nước ngoài để đào tạo nghề nhưng thực chất là sử dụng lao động giá rẻ. 

Cô Lưu Hồng Mỹ (Liu Hongmei), công nhân dệt may tại nhà máy ở Thượng Hải chán nản vì công việc với đồng lương ít ỏi. Cô chia sẻ, cách đây 3 năm cô quyết định tìm kiếm cơ hội việc làm mới tại Nhật. Theo đó, một công ty tại đây hứa trả cho cô mức lương cao gấp 3 lần thu nhập ở Trung Quốc. Với mức thu nhập đó cô hy vọng sẽ tiết kiệm được hàng ngàn đô la cho gia đình mình. “Đó là một cơ hội lớn”, cô nhớ lại khi kể với phóng viên The New York Times.

Công việc của cô Lưu tại nhà máy Nhật là ủi và đóng gói quần áo. Về mặt pháp lý đây được coi là “đào tạo”; bản thân cô được gọi là “thực tập sinh” hoặc “tu nghiệp sinh”, nhưng thực chất cô chỉ làm những công việc vô cùng đơn giản mà người bản xứ không làm.

Tương tự như ở các nước phát triển, Nhật Bản cũng đang trải qua thời kỳ khan hiếm lao đông làm những việc như dọn dường trong các trại dưỡng lão, thu nhặt rau quả hay rửa bát đĩa ở nhà hàng.

Từ lâu, Nhật Bản đã đóng cửa với những người nhập cư bất hợp pháp và những người muốn tìm kiếm công việc lao động chân tay. Chính sách này khiến cho các ngành dịch vụ và công nghiệp ở Nhật bị lâm vào tình trạng thiếu lao động trầm trọng, khiến kìm hãm tăng trường kinh tế.

Chính sách này đến nay vẫn gây nhiều tranh cãi. Tuy nhiên, nhờ chương trình “thực tập sinh” mà năm ngoái, tổng số lao động nước ngoài ở Nhật Bản đã lần đầu tiên đạt 1 triệu người. Họ đến Nhật Bản trên danh nghĩa là để học tập, đào tạo, chứ không phải để… làm việc. Song mục đích sâu xa của chương trình này là để hợp pháp hóa lệnh cấm của Nhật đối với những người nhập cư làm các công việc giản đơn.

Để đối phó với tình trạng thiếu lao động, đồng thời xoa dịu các nhóm kinh doanh, Chính phủ Nhật Bản đã cố tình tạo ra kẽ hở nhập cư này. Theo đó, hàng trăm ngàn lao động đơn giản đến từ các nước Trung Quốc, Việt Nam, Philippines và Campuchia đã đổ bộ vào Nhật Bản.

Số lượn thực tập sinh ngày càng tăng cao trong những năm qua và Chính phủ Nhật đang có kế hoạch tiếp tục mở rộng nó. Yoshio Kimura, một nghị sĩ đảng Dân chủ Tự do cầm quyền không ngần ngại nói rằng: “Những gì chúng tôi đang làm thực sự là nhập khẩu lao động”.

Bóc lột và lừa đảo

Từ giữa những năm 1990, số lượng lao đọng trong độ tuổi lao đồng ở Nhật Bản đã giảm mạnh. Để tăng lực lượng lao động, Nhật Bản đang tìm cách kéo dài thời gian tối đa mà thực tập sinh nước ngoài có thể ở lại Nhật, nâng lên năm năm thay vì ba năm như trước. Ngoài ra, họ cũng cho phép nhiều hơn các loại hình doanh nghiệp có thể sử dụng thực tập sinh, bao gồm cả các công ty cung cấp dịch vụ dọn dẹp khách sạn và văn phòng, các trại dưỡng lão.

Ông Kimura khẳng định: “Nếu chúng ta muốn tăng trưởng kinh tế trong tương lai, chúng ta cần người nước ngoài”.

Song sự tăng trưởng nhanh về số lượng thực tập sinh cũng gây ra nhiều hệ lụy. Nobuya Takai, một luật sư đại diện cho các thực tập sinh trong các tranh chấp lao động, cho biết các công ty Nhật không trực tiếp thuê thực tập sinh mà họ thường thông qua một hệ thống trung gian.

Các thực tập sinh vì thế cùng phải chi hàng ngàn đô la tiền phí môi giới trước khi họ có thể đến Nhật Bản. Ông Takai cho hay, các lao động phải gắn với một công ty duy nhất, họ không thể tự ý bỏ công ty này sang công ty khác nếu gặp phải chủ xấu. Ông Takai nói: “Họ không thể thay đổi công việc, và nếu trở về nhà thì sẽ mất tiền phí môi giới”.

Bộ Tư pháp Nhật Bản xác nhận, trong năm 2015 đã có khoảng 6.000 lao động tìm cách ở lại Nhật bất hợp pháp bằng cách bỏ công ty này để sang làm cho công ty khác. Chính phủ Nhật cũng cho biết hiện có tổng cộng 60.000 người nước ngoài đang ở Nhật mà không có thị thực hợp lệ.

The New York Times đã tìm gặp một số thực tập sinh tại Nhật. Họ đều cho biết phải mất từ 7.000-11.000 đô la Mỹ phí môi giới. Để có số tiền đó họ đều phải vay mượn người thân hoặc ngân hàng.

Tham Thi Nhung, 32 tuổi, là người Việt Nam chia sẻ, Nhung phải làm việc từ 8 giờ sáng tới 9-10 giờ đêm tại một xưởng may nhỏ ở tỉnh Aichi, miền Trung Nhật Bản. Suốt 4 tháng qua cô và các đồng nghiệp của mình không có ngày nghỉ. Đổi lại cô lại chỉ được người chủ chi trả một phần tiền làm thêm cho họ. Tháng 11 vừa qua, sau khi phàn nàn rằng họ được trả tiền thấp hơn mức cam kết là 712 đô la Mỹ/tháng, Nhung và 1 số đồng nghiệp đã bị đuổi việc.

Nhung kể: “Chúng tôi có trao đổi với chủ, nhưng bà ta cho biết sẽ không trả nhiều hơn. Bà ta nói hoặc làm tiếp hoặc về nước”.

Các dữ liệu thu thập được cho thấy, thực tập sinh có nhiều khả năng bị tổn thương hơn công nhân bản xứ. Đây chính là hệ quả của rào cản ngôn ngữ, đào tạo kém hoặc do được giao làm những việc nguy hiểm hơn. Từ năm 2010, đã có 2 thực tập sinh tử vong vì làm việc quá sức, thuật ngữ Nhật gọi là karoshi.

Để có được thị thực vào Nhật Bản, cô Lưu người Trung Quốc phải vay mượn người thân để trả khoản tiền môi giới khoảng 7.000 đô la Mỹ. Tới đây, Lưu mới nhận ra mình phải đối mặt với điều kiện làm việc nặng nề hơn và lương thấp hơn mức đã hứa. Cô kể: “Ông chủ đối xử với chúng tôi như nô lệ”.

Chủ của cô là Takeshi Nakahara, 50 tuổi.Ông sở hữu vài cơ sở may mặc nhỏ  ở Gifu, gần Aichi. Ông Takeshi cho biết từ 15 năm trước ông đã sử dụng các thực tập sinh Trung Quốc vì không có người Nhật nào muốn làm việc trong ngành dệt may. Ông giải thích: “Trả lương thấp là cách duy nhất để chúng tôi có thể cạnh tranh với các nhà máy nước ngoài giá rẻ”.

Ông Takeshi thừa nhận mình đã trả cho các công nhân Trung Quốc mức lương thâp hơn mức tối thiểu làm thêm theo quy định. Nhưng ông cho rằng, ý tưởng đó chính là của Lưu và các đồng nghiệp của cô. Ông nói: “Họ yêu cầu làm thêm giờ nhiều hơn và sẵn sàng nhận mức lương thấp hơn quy định”.

Cho dù các thỏa thuận này là bất hợp pháp, song ông Takeshi cho biết ông cảm thấy bị phản bội khi các thực tập sinh (sắp hết hạn hợp đồng ba năm) kiện nhà máy để đòi được tăng lương.

Các công nhân Trung Quốc đã tìm và nhận được sự giúp đỡ từ Zhen Kai. Đây là một nhà hoạt động Trung Quốc sống ở Nhật Bản nhiều thập kỷ. Ông Zhen điều hành một văn phòng ở Gifu bao gồm cả khu trọ tạm thời, nơi lao động bị sa thải có thể ở lại.

Ông Zhen cho biết mình thông cảm với doanh nghiệp, họ sẽ không thể tồn tại nếu không có các thực tập sinh. Ông cho rằng, Chính phủ Nhật đã có cách hiệu quả để giúp các doanh nghiệp đó sống sót bằng cách để cho họ bóc lột công nhân.

Ông Zhen đã đàm phán với ông Nakahara. Người chủ lao động này ban đầu chấp nhận đền bù cho công nhân Trung Quốc ở mức 5.800 đô la. Cô Lưu đã chấp thuận mức đền bù đó và chuẩn bị trở về Trung Quốc do chán nản và nhớ nhà. Bốn phụ nữ khác đã quyết định ở lại Nhật Bản để đấu tranh đòi bồi thường nhiều hơn. Sau một vài tuần họ chấp nhận đề nghị ở mức 10.000-16.000 đô la.

Khi được hỏi họ đã học được gì trong quá trình “đào tạo” tại Nhật, những thực tập sinh này chỉ cười chua chát.

Bài viết liên quan

Thông tin tác giả

Thêm bình luận